Giriş: Neden bu yönetmelik önemli?
2025 yılında yayımlanan ve izinsiz çalışmanın tespit edilmesi hâlinde ortaya çıkan giderlerin işverenden tahsiline ilişkin usul ve esasları düzenleyen yeni düzenleme, işverenleri doğrudan mali sorumluluk altına sokmaktadır. Bu makalede yönetmeliğin kapsamını, uygulama adımlarını, işverene yüklenen masrafları ve uygulamada dikkat edilmesi gereken noktaları detaylı şekilde inceliyoruz. Yönetmelik Resmî Gazetede yayımlanmış olup metin ve yürürlük tarihleri resmî kaynaklarla teyit edilmiştir. (asmmmo.org.tr)
Yönetmeliğin kapsamı ve yürürlük
Yönetmeliğin amacı; çalışma izni bulunmadan çalıştığı tespit edilen ve sınır dışı edilmek üzere il göç idaresine bildirilen yabancıların ve varsa eş/çocuklarının konaklama, geri dönüş ve gerektiğinde sağlık giderlerinin Göç İdaresi bütçesinden karşılanması hâlinde, bu tutarların işveren veya işveren vekilinden tahsil edilmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. Yönetmelik, 23 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış olup 23 Ocak 2026 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir. (baib.gov.tr)
Hukuki dayanak: hangi kanunlar geçerli?
- 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu (yabancıların çalıştırılmasıyla ilgili yükümlülükler ve idari yaptırımlar)
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (sınır dışı etme hükümleri)
- 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (tahsil usulü, amme alacağı niteliği)
Bu kanuni çerçeveye dayanarak idari uygulama ve tahsil usulleri belirlenmiştir; uygulama esaslarında Çalışma Bakanlığı/UİGM ve Göç İdaresi koordinasyonu gözetilir. (csgb.gov.tr)
İşverenin sorumlulukları: hangi masraflar tahsil edilebilir?
Yönetmelik uyarınca işverenden tahsil edilebilecek başlıca masraf kalemleri şunlardır:
- Konaklama giderleri (sınır dışı edilene kadar geçen süre içinde harcanan barınma giderleri)
- Dönüş seyahat masrafları (pasaport/bilet giderleri vb.)
- Gerekli hâllerde sağlık harcamaları (acil tedavi ve benzeri)
- Yönetmelikte belirtilen diğer usul ve masraflar
Göç İdaresi metinleri ve uygulama notları, bu giderlerin Göç İdaresi bütçesinden karşılanması hâlinde ilgili tutarların 6183 sayılı Kanun hükümleri gereğince işveren veya işveren vekilinden tahsil edileceğini açıkça belirtir. Ayrıca, izinsiz çalıştırma fiilinin idari yaptırımı kapsamında idari para cezası hükümleri de uygulanmaktadır. (goc.gov.tr)
Öne çıkan finansal yaptırım örnekleri
İdari uygulamalarda; izinsiz çalıştırdığı tespit edilen işverene her bir yabancı için belirli idari para cezaları uygulanmaktadır. Resmî bilgilere göre bu tür yaptırımların yanı sıra yönetmelikte öngörülen masraf tahsilatı ceza ve tahsilat yöntemleriyle birlikte işletilir. İşverenin sorumluluğu, masraf/tutar fark etmeksizin idari ve mali sonuçlar doğurur. (goc.gov.tr)
Tahsilat usulü: 6183 ve uygulama pratikleri
Yönetmelik; Göç İdaresi tarafından yapılacak harcamaların amme alacağı niteliğinde olduğunu ve bu tutarların 6183 sayılı Kanun uyarınca maliye vezneleri tarafından tahsil edileceğini hükme bağlar. Bu nedenle:
- Göç İdaresi gideri üstlenir veya üstlenir gibi işlem yapar.
- Yabancıdan tahsil edilemeyen tutarlar Hazineye gelir kaydedilir ve 6183 uyarınca işverene rücu edilir.
- 6183 kapsamında tahsilatta zamanaşımı uygulaması özel hükümlere tabidir; yabancı memlekette bulunduğundan zamanaşımı işlemeyeceği yönünde düzenleme vardır. (goc.gov.tr)
Uygulamadaki adımlar (özet)
| Adım | Sorumlu | Süre / Not |
|---|---|---|
| İzinsiz çalıştırma tespiti | Kolluk/Denetim birimleri | Denetim anında tespit |
| Sınır dışı edilmek üzere il göç idaresine bildirim | Kolluk / Çalışma denetimleri | Bildirimle süreç başlar |
| Göç İdaresi tarafından konaklama/dönüş/sağlık gideri kararı | Göç İdaresi | Giderin gerçekleşmesi halinde ödenir |
| Giderin işverenden tahsili | Maliye / İl Göç İdaresi tebliği sonrası | 6183 kapsamında tahsil |
Bu akış, uygulamada İl Göç İdaresi müdürlükleri aracılığıyla yürütülür ve işverene tebligat ile bildirim yapılır; tebliğ edilen tutarlar zamanında ödenmezse 6183 hükümleri gereğince cebri tahsil yoluna gidilir. (goc.gov.tr)
Denetim, bildirim ve işveren cezaları
Denetimler esnasında izinsiz çalıştırma tespit edilirse ilgili kurumlar (kolluk, SGK denetimi, Çalışma Bakanlığı denetimleri) durumun resmî mercilere bildirilmesiyle sürecin idari safhası işletilir. 6735 sayılı Kanun çerçevesinde bildirimin yapılması, idari para cezası uygulanması ve tekrarında cezaların artırılması gibi sonuçlar doğar. Bu kapsamda işverenin hem idari para cezası hem de yönetmelik hükümlerine göre gerçekleşen giderlerin tahsili ile karşılaşması mümkündür. (csgb.gov.tr)
Pratik riskler ve örnek ihtimaller
- İşverenin kayıt dışı veya eksik belgeyle yabancı çalıştırması halinde, hem yabancılara çalışma izni yükümlülüklerinin ihlali tespit edilir hem de tahsilat süreci başlatılır.
- Yönetmelik uygulaması idari gözetim ve geri gönderme merkezlerinde yapılan konaklama masraflarını kapsayacak şekilde çalıştığı için, uzun süren idari süreçler işverene önemli ek maliyet yaratabilir.
- Bu masrafların maliyeye intikal etmesi durumunda ilgili dosyalar 6183 kapsamında takip edilerek cebri tahsilat uygulanır.
Önleyici tedbirler almak işverenin hem mali hem de itibar riskini azaltacaktır. Aşağıda uygulanabilecek adımları özetliyoruz. (pwc.com.tr)
İşveren için önleyici tedbirler (check-list)
- Başvuru ve izin kontrolü: İşe başlamadan önce çalışanın resmi izinlerini ve statüsünü doğrulayın; belgelendirmeyi düzenli tutun. (Gerekirse avukat / danışmanlık alınız.)
- SGK kayıtları ve bordro: Yeni çalışanın SGK ve bordro kaydını derhal yapın ve belgeleri saklayın.
- İç denetim: Çalışan statülerini periyodik olarak kontrol edin; görev tanımları ve çalışma süresinin izne uygunluğunu denetleyin.
- İhtar ve düzeltici adımlar: Eksik veya hatalı durum tespitinde hemen düzeltici süreç başlatın; zamanında bildirim önemlidir.
Uygulamadaki tartışmalı hususlar ve yorumlar
Uygulama sırasında en çok tartışılan konuların başında hangi harcamaların tamsa olarak işverene rücu edileceği, bildirimin hangi süre içinde yapılacağı ve tebliğ usulleri gelmektedir. Pratikte İl Göç İdaresi uygulamaları ve maliye tahsil süreçleri arasında koordinasyon önemlidir; bu nedenle işverenlerin hukuki destek alarak itiraz haklarını kullanmaları önerilir. Hukuki değerlendirmelerde yönetmeliğin ne şekilde yorumlandığına ilişkin örnekler ve UİGM/İl Göç İdaresi uygulama yazıları takip edilmelidir. (pwc.com.tr)
Özet ve işverenlere kısa rehber
Özetle: 23 Temmuz 2025 tarihinde yayımlanan ve 23 Ocak 2026'da yürürlüğe giren yönetmelik; izinsiz çalıştığı tespit edilen yabancıların konaklama, dönüş ve gerektiğinde sağlık masraflarını işverene rücu etme mekanizmasını resmileştirir. Bu masraflar Göç İdaresi bütçesinden karşılanırsa, tahsilat 6183 kapsamında işverenden talep edilir. İşverenler, olası mali yükleri önlemek için işe alım ve izin süreçlerini sıkı tutmalı, yabancılara çalışma izni gerekliliklerini takip etmeli ve kayıt/bordro uygulamalarını eksiksiz yapmalıdır. (asmmmo.org.tr)
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı - Sınır Dışı Etme. (Uygulama ve tahsil usulleri hakkında resmî açıklamalar.) (goc.gov.tr)
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı / UİGM - Mevzuat. (6735 ve ilgili uygulama bilgilerinin takibi için.) (csgb.gov.tr)
- Resmî Gazete yayımı: 23.07.2025, 32964 sayılı Resmî Gazete (Yönetmelik metni). (asmmmo.org.tr)
Son not: Uygulama pratikleri iller arasında farklılık gösterebilir; bu nedenle işverenlerin somut olay bazında hukuki danışmanlık almaları, denetimler sırasında çıkan tespitlere yönelik cevaben mevzuata uygun hareket etmeleri önerilir. Eğer isterseniz, firmanız için işe alım ve mevzuata uyum denetimi checklist'i hazırlayabilirim.
