Şirket Ortağı Yabancı İçin Çalışma İzni Şartları

Giriş — Neden bu rehber?

Türkiye’de şirket sahibi veya ortağı olan yabancı gerçek kişiler için yabancılara çalışma izni başvuruları, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ve ikincil düzenlemeler çerçevesinde özel koşullara tabidir. Bu rehberde; kanun metni ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (UİG Genel Müdürlüğü) analizlerine dayanarak şirket ortağı yabancı statüsünde çalışma izni alınabilmesi için gereken mali ve istihdam ölçütlerini, başvuru türlerini, belge listesini ve uygulamada dikkat edilmesi gereken hukuki nüansları açıklıyorum. Kaynaklar ve resmi yorumlar makale içinde gösterilmiştir. (cdn.tbmm.gov.tr)

1. Yasal çerçeve: 6735 Sayılı Kanun ve Bakanlık yönergeleri

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, yabancıların Türkiye’de çalışma izinleri ile ilgili usul ve esasları düzenler; uygulamayı Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yürütür. Kanun ve Bakanlık kriterleri; başvuru sahibinin statüsü, çalışacağı işin niteliği, işyerinin mali durumu ve sağlayacağı istihdamı esas alır. Resmi kanun metni ve Bakanlık değerlendirme kriterleri başvuru sürecinin hukuki temelini oluşturur. (cdn.tbmm.gov.tr)

2. Şirket ortağı yabancılar için başvuru türleri (özet)

• Bağımlı iş veren yanında çalışma izni: Yabancı, iş sözleşmesine dayalı olarak şirketinde/işyerinde çalışacaksa (ör. yönetici pozisyonu) bu tür başvuru söz konusudur.
• Bağımsız çalışma izni (serbest meslek/işyeri sahibi): Yabancı kendi hesabına ticaret/serbest meslek faaliyeti yürütüyorsa hak kazanabileceği ayrı bir izindir.
• Süresiz veya süresiz-like izinler: Uzun dönem ikamet veya Turkuaz Kart sahibi kişiler için ayrı uygulamalar bulunur (muafiyet/kişiye özel değerlendirme). (csgb.gov.tr)

3. Kurumsal ölçütler: Mali yeterlilik ve istihdam şartları

Çalışma izni başvurularının değerlendirilmesinde Bakanlık, şirket ortağı statüsündeki yabancılar için mali yeterlilik ve istihdam kriterleri belirlemiştir. En önemli hususlar şunlardır:

• Ödenmiş sermaye ve ortaklık payı (bilanço esaslı işletmeler):
  • Bunun için gereken asgari eşik: şirketin ödenmiş sermayesinin en az 500.000 TL olması; yabancı ortağın sermaye tutarı olarak da en az 500.000 TL ödenmiş sermaye gösterilmesi ve en az %20 ortaklık payı şartı aranır. Bu kriterler bilanço esasına tabi işyerleri için uygulanır. (csgb.gov.tr)
• İstihdam şartı:
  • Yeni açılan işyeri veya ortak olunan işyeri adına yapılan başvurularda işyerinde en az 5 Türk vatandaşı istihdam edilmesi esastır. Ayrıca şirket ortağı veya işyeri sahibi yabancıya verilecek ilk çalışma izni "şerhli" olarak düzenlenir; iznin başlangıcını takip eden 7. ayın başından itibaren her ay işyerinde en az 5 Türk vatandaşı çalıştırılması beklenir. (csgb.gov.tr)
• 100.000 ABD Doları istisnası:
  • Eğer yabancı ortağın şirketteki sermaye payı 100.000 USD ve üzerinde ise, Bakanlık tarafından 500.000 TL / %20 pay ve 5 Türk istihdamı gibi yukarıdaki kriterler uygulanmayabilir (istisna hükmü mevcuttur). Bu nedenle yüksek sermayeli yatırımcıların değerlendirilmesinde esneklik tanınır. (csgb.gov.tr)

Hukuki not

Yukarıdaki rakamlar ve uygulama detayları Bakanlıkça belirlenen kriterlere dayanmaktadır; ayrıca farklı şirket türleri (anonim, limited, şahıs şirketi vb.) için uygulanabilirlik ve belge isteniş şekli bakımından farklı değerlendirmeler yapılır. Detaylı değerlendirmeler ve örnek uygulama yorumları için Bakanlık tarafından hazırlanmış analiz raporu incelenmelidir. (csgb.gov.tr)

4. Türüne göre (TTK’ye göre) dikkat edilecek nüanslar

Aylin Çetin tarafından hazırlanan Bakanlık yayını, şirket türleri açısından uygulamada karşılaşılan yorum farklılıklarını ve uygulama güçlüklerini ayrıntılı biçimde ele alır. Öne çıkan noktalar:

1. Anonim şirket / limited şirket: Pay/sermaye esaslı değerlendirme doğrudan uygulanır; ödenmiş sermaye ve pay tutarı belgelenmelidir. (csgb.gov.tr)
2. Şahıs şirketleri / adi ortaklıklar: Ödenmiş sermaye gibi bilanço göstergeleri mevcut olmayabilir; bu durumda Bakanlık özel değerlendirme yapar ve brüt satış, işletme sermayesi gibi muhasebe verileri talep edilebilir. (csgb.gov.tr)
3. Gerçek kişi temsilcileri ve yönetici ortaklar: Görev tanımı ve fiilen yerine getireceği faaliyetler başvurunun kabulünde belirleyicidir; şirket ortağı olmak tek başına çalışma hakkı vermeyebilir, fiili çalışma ve görev tanımı talep edilir. (csgb.gov.tr)

5. Başvuru süreci ve uygulama adımları (pratik rehber)

Genel olarak izlenecek adımlar:

1. Şirket evraklarının hazırlanması: ticaret sicil gazetesi, şirket sözleşmesi, imza sirküleri, vergi levhası, ödenmiş sermaye-muhasebe kayıtları, son yıllara ait bilanço/gelir tabloları, ortaklık yapısını gösteren belgeler. (csgb.gov.tr)
2. Başvurunun türüne göre gerekli formların doldurulması ve Bakanlığa sunulması (yurt içinde veya yurt dışından başvuru seçenekleri mevcuttur). (cdn.tbmm.gov.tr)
3. İlk iznin "şerhli" düzenlenmesi durumunda işe alım/istihdam yükümlülüklerine uyum takibi; ör. 7. aydan itibaren aylık 5 Türk çalıştırma zorunluluğu. (csgb.gov.tr)
4. İzin alındıktan sonra SGK bildirimi ve bordro düzenlemeleri ile sosyal güvenlik yükümlülüklerinin yerine getirilmesi. (SGK bildirimleri kanuni süreler içinde yapılmalıdır.) (csgb.gov.tr)
5. Gerekirse ek bilgi/doküman talebi: Bakanlık denetim ve doğrulama amacıyla ilave belge isteyebilir; başvuru eksiksiz ve tutarlı hazırlanmalıdır. (csgb.gov.tr)

Başvuru takibi ve giriş süresi

Yurt dışından verilen izinlerde Bakanlık uygulaması, izin başlangıç tarihinden itibaren altı ay içinde Türkiye’ye giriş yapılmaması halinde iznin iptal edilebileceğini öngörmektedir; bu nedenle, onay alan yabancıların Türkiye’ye gelişlerini planlamaları önemlidir. (csgb.gov.tr)

6. Gerekli belgeler (örnek checklist)

Detaylı belge listesi başvuru tipine ve şirket türüne göre değişir; eksik veya çelişkili belge sunumu başvurunun olumsuz sonuçlanmasına neden olabilir. (csgb.gov.tr)

7. Uygulamada sık karşılaşılan hukuki sorunlar ve yorumlar

• Şerhli ilk izinler: Başvurular ilk izinlerde şerhli düzenlendiğinde işletme fiilen beş Türk çalıştırana kadar izin şartlarına uyum izlenir; işe alım dinamikleri ve bordro kayıtları kıymetlidir. (csgb.gov.tr)
• Sermaye kanıtı ve döviz bazlı değerlendirme: Yabancı yatırımcının sermaye tutarının döviz cinsinden olması durumunda dönüşüm ve belgeleme sorunları çıkabiliyor; Bakanlık incelemesinde ödenmiş sermaye kanıtı somut belgelerle istenir. (csgb.gov.tr)
• Şirket türüne göre farklı uygulama: Şahıs şirketlerinde bilanço-esaslı eşikler doğrudan uygulanamayacağından, brüt satış veya faaliyet kapasitesine göre ek değerlendirme yapılır. (csgb.gov.tr)

8. Riskler ve uyumluluk önerileri

• Başvuruyu eksiksiz ve muhasebe kayıtlarıyla destekleyin; denetim aşamasında talep edilen belgeler başvurunun kaderini belirler.
• Sermaye taahhüdü yapıldığında "ödenmiş" sermaye beyanını belgelerle kanıtlayın (banka dekontu, sermaye ödeme tutanağı vb.).
• İstihdam yükümlülüğünü yerine getirirken SGK kayıtlarının doğru tutulması ve bordro ödemelerinin zamanında yapılması gereklidir. (csgb.gov.tr)

9. Örnek vaka: 3 farklı senaryo (kısa)

1. Küçük ortaklık, düşük sermaye: Ödenmiş sermaye 500.000 TL altındaysa ve pay %20’nin altında ise başvuru zorlanır; 5 Türk istihdamı sağlanmadan ilk izin şerhli ve riskli olur. (csgb.gov.tr)
2. Büyük yatırımcı: Ortak payı 100.000 USD ve üzerinde ise Bakanlık mali/istihdam kriterlerinde esneklik tanıyabilir; yine de belge şeffaflığı önemli. (csgb.gov.tr)
3. Şahıs şirketi kurmuş yabancı: Bilanço göstergesi yoksa brüt satış, faaliyet kapasitesi ve işletme sermayesi belgeleri istenerek değerlendirme yapılır. (csgb.gov.tr)

10. Kaynaklar ve resmi referanslar

• 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu (TBMM resmi metni). (cdn.tbmm.gov.tr)
• Çalışma İzni Değerlendirme Kriterleri (ÇSGB UİGM). (csgb.gov.tr)
• Aylin Çetin — Şirket sahibi/ortak yabancıların çalışma izinleri (ÇSGB raporu). (csgb.gov.tr)

Sonuç — Pratik tavsiye

Şirket ortağı yabancıların Türkiye’de fiilen çalışabilmesi için hem mali yeterlilik hem de istihdam esaslı kriterler bulunmaktadır. İlk başvuruda özellikle ödenmiş sermaye ve en az 5 Türk vatandaşı istihdamı beklentisi uygulamada belirleyicidir; yüksek sermaye yatırımları (100.000 USD+) ise istisnai muafiyet doğurabilir. Başvuru belgelerinin eksiksiz hazırlanması, SGK bildirimlerinin zamanında yapılması ve şirket türüne göre hukuki yorumun doğru alınması sürecin başarısı için kritiktir. Resmi kaynağı inceleyerek hareket etmenizi ve gerektiğinde uzman hukuki/danışmanlık desteği almanızı öneriyorum. (csgb.gov.tr)

Sıkı uyum (compliance) checklist — Hızlı özet

• Ödenmiş sermaye belgelerini hazırla (500.000 TL eşiği sınırında dikkat).
• Ortaklık payını belgeleyin (en az %20 gerektiğinde).
• İlk izinde 5 Türk istihdamı zorunluluğunu planlayın.
• Yurt dışı onayı durumunda 6 ay içinde Türkiye’ye giriş yapılmasına dikkat edin. (csgb.gov.tr)

Not: Bu makale hukuki bilgi amaçlıdır, somut vakalar için profesyonel hukuki/danışmanlık hizmeti alınmalıdır.